SKĄD NAZWA - WITAMINA?
Nazwa
"witamina" pochodzi od łacińskich słów vita (życie), oraz amina (związek chemiczny
zawierający grupę aminową) i została
wymyślona, oraz wprowadzona przez polskiego biochemika Kazimierza Funka w 1912 r.
Kazimierz Funk urodzony 23
lutego 1884 w Warszawie, w 1900r ukończył gimnazjum w Warszawie, po czym wyjechał do Szwajcarii.
Studiował biologię w Genewie, następnie chemię w Bernie. W 1904r pod
kierownictwem Stanisława Kostaneckiego przeprowadził przewód doktorski.
W następnych latach pracował w Instytucie Pasteura w Paryżu, na Uniwersytecie
Berlińskim i w Wielkiej Brytanii (prowadził badania nad przyczyna nieznanej
wcześniej choroby beri-beri).
W 1912r odkrył i wyodrębnił z otrębów ryżowych pierwszą witaminę B1 (tiaminę). Jego
badania pozwoliły wykryć obecność tej witaminy w rozmaitych pokarmach, m.in. w
drożdżach, mleku i mózgu wołowym.
Funk zajmował się leczeniem chorych na awitaminozy. Przewidywał, że brak witamin
może powodować inne choroby: krzywicę, szkorbut, pelagrę. Większość swoich prac
badawczych zrealizował w Instytucie Pasteura w Paryżu.
W czasie I Wojny Światowej przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie
prowadził badania nad wykorzystaniem witamin do celów leczniczych. W 1923r wrócił
do Polski i tu w latach 1923-1928 kierował oddziałem biochemii Państwowego Zakładu
Higieny w Warszawie. Pracował w tym okresie m.in. nad wyizolowaniem hormonu –
insuliny. Badał też wpływ witaminy B1 na przemianę węglowodanową, oraz zajmował się
badaniem kwasu nikotynowego.
W 1928r wyjechał do Paryża, gdzie prowadził badania nad hormonami. W 1939r (po
wybuchu II wojny światowej) wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie pozostał
już do końca życia. W ostatnim okresie życia zajmował się badaniem
przyczyn raka.
Kazimierz Funk jest autorem kilkuset publikacji naukowych. Zmarł 19 stycznia 1967r w Nowym
Jorku, w wieku osiemdziesięciu trzech lat.
Definicja witaminy i
ciekawostki
"Witaminy, to organiczne związki chemiczne, substancje egzogenne czyli
takie, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu żywego i
które muszą być dostarczone z pożywieniem, gdyż sam organizm nie potrafi ich
wytworzyć." - Tyle definicja.
Z definicji widać, że
witamina musi być dostarczana do organizmu wraz z pokarmem. W rzeczywistości zaś,
z reguły tej wyłamuje się witamina D (kalcyferol), która produkowana jest przez
komórki skóry pod wpływem promieni UV. Ciekawostką jest też, że witamina D początkowo określona
była mianem A (odkryta była przed obecną A – retinolem), od łacińskiego
antyrachitic, jako że chroniła przed krzywicą (u dzieci) i osteoporozą. Dalej,
analizując samą nazwę
"witamina", czyli vita+amina, zauważamy iż pierwotnie postrzegano te
związki jako rodzinę związków chemicznych zawierających grupę aminową. Okazało
się jednak wkrótce, że nie wszystkie witaminy taką grupę posiadają. Z reguły tej
dla przykładu, wyłamuje się znowu witamina D, która jest przedstawicielem sterydów.
Witaminy nie należą do
typowych składników pokarmowych – pełnią w organizmie funkcję regulacyjną. Witaminy mogą
także trafiać do
organizmu jako
witaminy preformowane, oraz
prowitaminy (związki organiczne, które dopiero w organizmie zostają
przekształcane w odpowiednią witaminę).
Witaminy to
niskocząsteczkowe związki organiczne, o różnorodnej budowie chemicznej. Są
rozpowszechnione w świecie roślinnym i zwierzęcym. Witaminy są katalizatorami
ogólnych lub swoistych reakcji biochemicznych; wchodzą w skład enzymów i
koenzymów, są niezbędne do wzrostu i podtrzymania funkcji życiowych. Dla wielu
organizmów, w tym zwierząt i człowieka są to na ogół związki egzogenne i muszą
być dostarczane z pożywieniem (nie jest to regułą jw.). Niektóre z nich okazały
się również egzogennymi czynnikami wzrostowymi dla różnych drobnoustrojów, a
dwie niezbędnymi biokatalizatorami, dostarczanymi przez bakterie glebowe
roślinom wyższym (witamina B12) i niższym (witamina B1).
Zwierzęta wytwarzają
niektóre witaminy z odpowiednich związków syntetyzowanych przez rośliny. Takie
związki nazywane są prowitaminami np. β-karoten. Źródłem witamin i prowitamin są
rośliny i bakterie żyjące w przewodzie pokarmowym, a także tkanki zwierząt.
Rzeczywiste zapotrzebowanie ilościowe na poszczególne witaminy jest trudne do
określenia min. ze względu na synergiczne działanie wielu z nich. Zależy ono
także od cech osobniczych, stanu zdrowia i okresu życia człowieka. Objawy
wywołane brakiem witamin zwane są awitaminozą. We współczesnym świecie zwłaszcza
w krajach rozwiniętych awitaminoza należy do rzadkości. Za to często występują
niedobory niektórych witamin tzn. niekorzystne stany pośrednie między
awitaminozą a optymalnym zaspokojeniem zapotrzebowania organizmu na określoną
witaminę, czyli hipowitaminozy. Najczęściej są one spowodowane niewłaściwym,
jednorodnym odżywianiem, wadliwym przyswajaniem witamin z pokarmu oraz
niedostatkiem przyjaznych bakterii w przewodzie pokarmowym (przez antybiotyki,
sulfonamidy). Niedoborom witamin zapobiega spożywanie urozmaiconego pożywienia,
oraz suplementacja witamin. Z kolei nadmierne przyjmowanie preparatów
witaminowych, głównie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, może prowadzić do
szkodliwych dla organizmu objawów, zwanych hiperwitaminozami.
Zawartość witamin w
produktach żywnościowych, może być jednym z głównych wskaźników jakości i
prawidłowości stosowanych zabiegów technologicznych, bowiem większość witamin to
substancje bardzo wrażliwe na działanie różnych czynników fizycznych i
chemicznych. Straty witamin w pożywieniu poddawanym najróżniejszym procesom
przetwarzania, bywają bardzo duże.
Podział witamin
Tak więc z punktu widzenia chemicznego, witaminy należą do różnych grup związków
organicznych i jedynie ich znaczenie dla organizmów żywych pozwala opisywać je
pod wspólną nazwą.
Jedną z podstawowych cech dzielących witaminy na grupy, jest ich
rozpuszczalność. Z tego powodu witaminy podzielono na:
Rozpuszczalne w wodzie
Witamina C (kwas askorbinowy)
Witamina B1 (tiamina)
Witamina B2 (ryboflawina)
Witamina B3 (niacyna, witamina PP, kwas nikotynowy, amid kwasu nikotynowego)
Witamina B5 (kwas pantotenowy)
Witamina B6 (pirydoksyna, pirydoksal, adermina)
Witamina B7 (biotyna, witamina H)
Witamina B9/B11 (kwas foliowy)
Witamina B12 (cyjanokobalamina)
Witamina P (mieszanina pochodnych flawonoidowych np. hesperydyna, rutyna)
Rozpuszczalne w tłuszczach
Witamina A (retinol i jego pochodne)
Witamina D (cholekalcyferol i pochodne)
Witamina E (tokoferol)
Witamina K (fitochinon, menadion)
Czasami za witaminę (F) uważa się także nienasycone kwasy tłuszczowe, nie jest
to jednak powszechnie zaakceptowany pogląd. Czasami do witamin zaliczane są też
kwas liponowy (rzekoma witamina N) oraz seria związków oznaczanych jako witaminy
B z indeksem wyższym niż 12, np: kwas orotowy (B13), kwas pangamowy (B15)
amigdalina (B17) – nie jest to jednak powszechnie przyjęte.
Podział ten jest istotny z co najmniej dwóch powodów:
czynniki zaburzające metabolizm tłuszczów w zakresie ich trawienia i wchłaniania
będą zaburzały metabolizm witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.
witaminy rozpuszczalne w tłuszczach można stosunkowo łatwo przedawkować, gdyż
kumulują się w tkankach bogatych w lipidy. Z kolei witaminy rozpuszczalne w
wodzie (z wyjątkiem witaminy B12) nie są magazynowane, ich nadmiar wydalany jest
z moczem w ciałku nerkowym. W związku z tym, witaminy rozpuszczalne w wodzie,
poza B12, w odróżnieniu od rozpuszczalnych w tłuszczach, muszą być stale
dostarczane do organizmu.
Mechanizm działania
witamin
Wyróżnia się trzy mechanizmy:
funkcja kofaktorów – działają tak jak witaminy z grupy B; same witaminy B nie są
kofaktorami, dopiero ich modyfikacja chemiczna w organizmie prowadzi do
powstania kofaktorów; bez dostarczenia witamin z grupy B organizm nie może
jednak wyprodukować tych kofaktorów
działanie antyoksydacyjne (beta-karoten, tokoferole, kwas askorbinowy)
działanie receptorowe, pochodne witaminy A – głównie kwas retinowy, a także
pochodne witaminy D; komórki organizmu posiadają swoiste receptory dla tych
związków; powoduje to, że wielu badaczy klasyfikuje te związki do hormonów; nie
są to jednak ani hormony, ani cytokiny, ale związki posiadające receptorowe
oddziaływanie innego rodzaju.
Działają przeciwstawnie do antywitamin.
Zapotrzebowanie
Dzienne zapotrzebowanie na witaminy jest niewielkie i liczone w miligramach
(mg), a nawet w mikrogramach (μg).
Przedawkowanie, niedobór lub brak jakiejś z witamin, po wyczerpaniu zapasów
organizmu, prowadzi do stanów chorobowych, które w zależności od zaawansowania nazywamy hiperwitaminozą (przedawkowanie), hipowitaminozą (niedobór
częściowy) lub awitaminozą (całkowity brak).
Wybrane
witaminy :
|
Nazwa |
Nazwa chemiczna |
Uwagi |
|
witamina A |
retinol |
Odpowiada za prawidłowe widzenie o zmroku,
zmniejsza rogowacenie naskórka, poprawia koloryt skóry, chroni skórę przed
promieniami UV, zwiększa zawartość kolagenu w skórze właściwej. Dzieci z
niedoborem rosną nieprawidłowo. |
|
witamina D |
kalcyferol |
Wchłanianie wapnia, metabolizm tkanki
kostnej. |
|
witamina E |
tokoferol |
Główny antyoksydant chroniący komórki przed
utleniaczami, chroni czerwone krwinki przed przedwczesnym rozpadem, leczenie
męskiej bezpłodności, zaburzeń mięśniowych i zaburzeń wytrysku, miażdżycy oraz
chorób serca. |
|
witamina K |
fitochinon |
Krzepnięcie krwi. |
|
witamina B1 |
tiamina |
Prawidłowy stan tkanki nerwowej, metabolizm
cukrów i lipidów. Rozkładana przez alkohol. |
|
witamina B2 |
ryboflawina |
Przemiana białek i węglowodanów, bierze
udział w biochemicznych przemianach w siatkówce. |
|
witamina
B3, PP |
niacyna |
Utlenianie biologiczne, uczestniczy w
tworzeniu czerwonych ciałek krwi, hamuje toksyczne działanie związków
chemicznych i leków, reguluje poziom cholesterolu we krwi, rozszerza naczynia
krwionośne, oddziałuje korzystnie na system nerwowy i stan psychiczny, poprawia
ukrwienie skóry i kondycję włosów. |
|
witamina B6 |
pirydoksyna |
Przemiany aminokwasów, procesy krwiotwórcze,
prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, zwiększa odporność organizmu,
łagodzi skutki uboczne leków, wspomaga leczenie nerek, zapobiega tworzeniu się
kamieni nerkowych, pomaga zwalczać ból i zesztywnienia nadgarstka i dłoni,
łagodzi objawy tzw. napięcia przedmiesiączkowego (depresji, drażliwości,
bolesności piersi, bólów głowy), wspomaga leczenie łojotokowego zapalenia skóry,
wypadania włosów, zapalenia warg i języka. |
|
witamina
B7, H |
biotyna |
Uczestniczy w syntezie aminokwasów, cukrów,
białek i kwasów tłuszczowych, wspomaganiu funkcji tarczycy, uczestniczy w
przemianie dwutlenku węgla, wpływa na właściwe funkcjonowanie skóry i włosów,
uczestniczy z witaminą K w syntezie protrombiny odpowiedzialnej za krzepliwość
krwi. |
|
witamina
B12 |
cyjanokobalamina |
Procesy krwiotwórcze. |
|
witamina
B11,
B9, M |
kwas foliowy |
Jest niezbędna do syntezy kwasów
nukleinowych. Odpowiada za prawidłowy rozwój płodu. |
|
witamina C |
kwas askorbinowy |
Prawidłowy stan tkanki łącznej, poprawia
odporność i przyspiesza okres gojenia ran. |
Szerszy opis wybranych
witamin
CZYTAJ >>
Multiwitaminy
Multiwitamina, to złożony preparat witaminowy, zazwyczaj w postaci
drażetek, zawierający zespół witamin niezbędnych dla rozwoju i czynności
życiowych organizmu. Stosowany w profilaktyce zdrowotnej, oraz przy niedoborach witamin w
leczeniu i rekonwalescencji, często przy leczeniu antybiotykami. Preparaty
"multiwitaminowe" nie mogą być używane jako substytut urozmaiconej diety.
Informacja ta, zgodnie z prawem, powinna być zamieszczona również na
opakowaniach tychże produktów.
Preparaty witaminowe
najczęściej wytwarzane są w formie tabletek. W skład tabletki wchodzą substancje
czynne/właściwe, oraz substancje pomocnicze. Substancje czynne, to w tym
przypadku określone witaminy. Zaś substancje pomocnicze to takie, które
ułatwiają związanie substancji czynnej, formowanie tabletki, oraz spełniają
wiele dodatkowych funkcji niezbędnych dla nadania tabletce określonych
właściwości. Do grupy substancji pomocniczych należą:
Substancje wypełniające
- używa się ich, jeśli masa substancji leczniczej jest zbyt mała aby można było
wykonać z niej tabletkę. Substancje te nie mogą mieć wpływu na działanie
farmakologiczne leku zawartego w tabletce. W celu rozcieńczania substancji
czynnej stosuje się najczęściej laktozę lub skrobię. Substancjami wypełniającymi
mogą być także: Sacharoza, mannoza, glukoza.
Adsorbenty -
Ich zadaniem jest zapobieganie zawilgotnieniu substancji leczniczej. Mogą
stanowić jednocześnie substancję wypełniającą. Jako adsorbenty stosuje się:
glinkę białą, krzemionkę koloidalną oraz bentonit.
Substancje wiążące
- wiążą sproszkowany lek, zapobiegają przedwczesnemu rozpadaniu się tabletek.
Używa się ich na wstepnym etapie formowania tabletek - do przygotowania masy
tabletkowej. Substancjami wiążącymi mogą być: żelatyna, kleiki skrobiowe, guma
arabska, etyloceluloza, metyloceluloza, zeina.
Substancje poślizgowe
- używane przy sporządzaniu masy tabletkowej, do zmniejszania tarcia między
cząstkami proszku lub granulatu. Ułatwiają zsypywanie się masy do matrycy.
Substancje te zmniejszają również przyczepność tabletek do matrycy, na której są
prasowane. Przykładem tego typu substancji są talk, glikole polioksyetylenowe,
stearynian magnezu lub wapnia), krzemionka.
Substancje rozsadzające
- przyspieszają proces rozpadu tabletek, zwiększając dostępność farmaceutyczną
leku. Do tej grupy zalicza się również substancje pęczniejące w środowisku
wodnym, powodujące zwiększenie się objętości tabletki po zażyciu. Do produkcji
tabletek musujących, jako substancji rozsadzających, używa się mieszaniny kwasu
organicznego i węglanu. Po dostaniu się tabletki do wody zachodzi reakcja między
użytym kwasem organicznym (winowym lub cytrynowym), a węglanem, w wyniku której
wydziela się CO2 obserwowany w postaci uwalniających się pęcherzyków gazu.
Technologia ta jest wykorzystywana również do produkcji napojów gazowanych.
Substancje powlekające
- tworzące cienką warstewkę na powierzchni tabletki. Powlekanie stosuje się w
celu:
- zwiększania odporności tabletek na czynniki zewnętrzne i tym samym ich
trwałości,
- maskowania przykrego smaku lub zapachu składników tabletki,
- ułatwiania połykania,
- nadania koloru i estetycznego wyglądu,
- modyfikowania miejsca i czasu uwalniania substancji czynnej.
Tabletki powlekane cukrem
nazywa się drażetkami.
|
C Plus Flavonoids
ODPORNOŚĆ, WIRUSY,
INFEKCJE, ALERGIA, SZKORBUT, NADCIŚNIENIE.
Beta Carotene
KURZA ŚLEPOTA,
SERCE, NOWOTWORY, SKÓRA, WŁOSY, PAZNOKCIE, KOŚCI I ZĘBY, OPALENIZNA, URODA.
Vitamin E
SYSTEM
ODPORNOŚCIOWY, ROZWÓJ MIĘŚNI I ICH WYTRZYMAŁOŚĆ, ZMĘCZENIE, WSPOMAGA
WYKORZYSTANIE INNYCH WITAMIN I PIERWIASTKÓW ŚLADOWYCH.
Protect 4Life
ALERGIE, MIGRENA,
ASTMA, NADWAGA, NOWOTWORY, DEPRESJA, KONCENTRACJA, PAMIĘĆ, WITALNOŚĆ.
Full Spectrum
PAMIĘĆ,
KONCENTRACJA, PAZNOKCIE, WŁOSY, URODA, WZMOCNIENIE ORGANIZMU.
Vital A
ODPORNOŚĆ, WIRUSY,
INFEKCJE, ALERGIA, SZKORBUT, NADCIŚNIENIE.
New Life
PREPARAT NATURALNY,
DLA KOBIET PRZYGOTOWUJĄCYCH SIĘ DO CIĄŻY, DLA KOBIET W CIĄŻY, ORAZ DLA MATEK
KARMIĄCYCH PIERSIĄ.
Mega B Complex
OSTEOPOROZA, BÓLE
KRĘGOSŁUPA, BÓLE KRZYŻA, ŁAMLIWOŚĆ KOŚCI, KAMIENIE NERKOWE, ALERGIE, KRZYWICE.
Mega Protect 4Life
ALERGIE, MIGRENA,
ASTMA, NADWAGA, NOWOTWORY, DEPRESJA, KONCENTRACJA, PAMIĘĆ, WITALNOŚĆ.
|
